Wachtwoord vergeten Registreren
Zoeken
uitgebreid zoeken

Upload

Literair werk uploaden

Reageren

Reageren en commentaar geven op dit literair werk? Favoriet maken of alle commentaren, reacties en wijzigingen automatisch volgen?

Log dan in.
Zien welk commentaar al gegeven is? Klik dan op 'Toon commentaarvlaggen'

Toon commentaarvlaggen

Uit het kleine duimpje

Kort verhaal
profielfoto
14 jul 2017
9 reacties
202 keer gelezen
0
Copyrightkeuze:
Volledig copyright

Werk is leesbaar voor:
iedereen

Ronald Giphart die samen met een robot, lees computer, een boek schrijft. Kan dat? Nee. Is het dan misschien een publiciteitsstunt? Ja. Is dat erg? Hum. Is het beter dan het schrijven van een kookboek? Dat wel. Kun je kramp krijgen van het schrijven? Ja, maar vooral in je darmen. Maar je schrijft toch niet met je darmen! Nee, maar je schijt er wel mee en het verschil is niet groot. En waar ik ook kramp van krijg is een boekhandel vol kookboeken. Kun je ook kramp hebben in een arm die er niet meer is? Ja, zelfs dat kan.

Schrijven is La Grande Guerre terugbrengen tot een scherf die amputatie van een rechterarm onvermijdelijk maakt zodat voortaan schrijven met links moet gebeuren en een aangepaste muis nodig is als de betrokkene onverhoopt een hoge leeftijd bereikt. Schrijven is het ballonnetje van de schiettent dat je meekrijgt omdat je hebt gemist omdat je met één arm nu eenmaal minder goed mikt, en dat je dan opblaast tot een Zeppelin waar je met je kleinzoon instapt om naar verre werelden af te drijven. Het grote klein, het kleine groot. Het onaanzienlijke een podium geven, het bijzondere aan de keukentafel zetten. Klein Duimpje als Reus en de Reus als Klein Duimpje. Zoiets. Dat vraagt om creatieve sprongen en een lenige geest. Mensenwerk dus. Moeilijk te sturen. Een mens wordt er blij van, een robot niet. Je moet bereid zijn je mentale TomTom te negeren. TomTom, metafoor voor voorspelbaarheid. Zet er PoesPoes achter en de wereld ziet er gelijk een stuk minder saai uit. Even weer focussen of gewoon ontnuchteren en we zijn bij Tom Poes. Nu weer even loslaten en de wereld wordt niet alleen wat minder saai, maar zelfs aangenaam en opwindend als Gemma ongemerkt is binnengekomen met een smakelijke verrassing.

 Hoe werkt het brein? Goeie vraag. Wie het weet mag het van mij zeggen. Wat zeg ik? Die moet het zeggen! Op de bekende tafel met nieuwe aanwinsten bij Technische Boekhandel Waltmann in Delft werd mijn aandacht onlangs getrokken door een boek met de titel: “How Mathematicians Think” van de Canadese hoogleraar William P. Byers. De juichende recensies op de achterflap bleken nu eens wel terecht. Een intrigerend boek. De wiskunde is een breinfestijn van de hoogste orde. Daar kun je wat van leren als een formidabele gids als Byers je bij de hand neemt. Wat gebeurt er nu echt in dat wiskundewereldje? Hoe is dat machtige bolwerk ontstaan? Hoe doen die slimmeriken dat?

Wiskunde is volgens Byers meer, veel meer, dan het produceren van “bewijzen” door logische beweringen stap voor stap aan elkaar te plakken. Dat kan een computer ook. Wat de computer niet kan, is uit paradoxen, ongerijmdheden, tegenstrijdige en botsende beginselen met een creatieve sprong een sleutel smeden waarmee geheel nieuwe kennisgebieden ontsloten worden.  Iedere tijd kent zijn eigen dominante paradigma. Ooit was de natuur een uurwerk. Later werd het allemaal evolutie. Tegenwoordig zijn we erg gecharmeerd van de computer en dus wordt alles een computer, inclusief de mens. Eerst was de computer een metafoor voor het brein. Langzaam maar zeker verandert de metafoor in een soort werkelijkheid en wisselen brein en computer van plaats. Intelligentie is dat wat een computer kan. Dat ons brein anders werkt dan een computer en daardoor meer kan, raakt uit het zicht. Maar ik zeg het Byers vol overtuiging na: de computer had op eigen kracht weinig terecht gebracht van de wiskunde, en van al die andere creatieve menselijke uitingen die opvallend genoeg alles te maken hebben met associaties, metaforen en het betreden van ongebaande paden. Terug in zijn hok, dat ding, en dan kunnen we er best een hoop plezier van hebben.

Terwijl ik mijn best doe om het betoog van Byers tot me door te laten dringen, vraagt een  andere informatiebron om aandacht. Uit de radio komt muziek die zo en dan de woorden van Byers even naar de achtergrond dringt. Na een tijdje wordt me duidelijk wat er aan de hand is. Het is een terugkerend thema dat mijn onderbewuste blijkbaar heeft herkend: stukjes Marseillaise. Vanaf dat moment wordt het onmogelijk om de muziek nog te negeren. Byers’ verhaal krijgt een schokkerig karakter en het kost me steeds meer moeite bij de les te blijven. Kanongebulder maakt een daverend einde aan mijn vergeefse poging tot multitasking. Dat was het dus. De Ouverture 1812 van Tsjaikovski. De overwinning van de Russen op Napoleon.

Vrijwel op hetzelfde moment komt mijn vrouw thuis. Ze heeft boodschappen gedaan in Garderen. Het weerzien krijgt een feestelijk karakter als er twee tompoucen tevoorschijn komen. Ook de nieuwe eigenaar van Bakkerij Schuiteman kent de geheimen van deze lekkernij. De zoete verrassing plaatst de dinsdagochtend gelijk in een heel nieuw licht en stuurt, naar spoedig zal blijken, mijn bestaan voor korte tijd zelfs een nieuwe richting uit. Want ik heb nog een appeltje te schillen met het gebakje. En dat schilletje wordt al snel een staartje.

Samen met de Bosse Bol en de echte Gevulde Koek behoort de Tompouce tot de smaakmakers van het gemene polderbestaan. Van dit drietal leent helaas alleen de Gevulde Koek zich voor publieke consumptie. Zowel de Bosse Bol als de Tompouce leiden bij het nuttigen tot een slagveld. Nico Scheepmaker schijnt ooit te hebben verklaard dat je een Tompouce niet zozeer moet opeten als wel demonteren. Ik deel die visie en al vaker had ik me voorgenomen om eens in deze problematiek te duiken.

Een eerste verkenning leverde gelijk al boeiende inzichten op. Er zijn door banketbakkers en anderen hele handleidingen geschreven over de benadering van het tompoucevraagstuk. Daniëlle Hermans, ooit mijn buurmeisje en later een succesvol schrijfster, vond ik op internet terug met zes verschillende strategieën. Na een korte verkenning besloot ik vast te houden aan mijn bekende haktechniek gevolgd door het samenvegen van klodders en brokstukken. Maar het werd me wel duidelijk dat zelfs een ogenschijnlijk eenvoudige opgave als het relaxed en genietend naar binnen werken van een Tompouce een opgave is die voor altijd buiten het bereik van de robot zal blijven. Een troostrijke gedachte mits we sterk in onze schoenen blijven staan en niet toegeven als de robot ooit begint te zeuren om een Tompouce en misschien wel te dreigen met een klacht bij het racismemeldpunt. Daar kun je op wachten, want die kunstjes leert ie natuurlijk wel. Heeft een robot soms geen rechten? Nee, tenzij we meegaan in het waanidee dat het een doorgemuteerde homo sapiens is. De blanke man van middelbare leeftijd krijgt tot nu toe steevast van alles de volle laag. Wat de Tompouce betreft moeten we dat maar zo houden lijkt me.

Tijd om de Tompouce te schenken waar hij historisch recht op heeft:  een spatie. Van Tompouce naar Tom Pouce. “A small step for mankind” maar een nog veel kleinere stap voor Tom Pouce. Is dat creatief of niet?  Het grote klein, het kleine groot. Volgens de befaamde fijnproever Johannes van Dam komt de naam tompouce rond 1875 voor het eerst voor in vaderlandse receptenboeken. Eerder had het Amerikaanse Circus Barnum ook ons land aangedaan met in de hoofdrol Charles Sherwood Stratton, een volmaakt minimensje en een rasartiest van een meter die optrad onder de naam General Little Thumb. Voor de Europese toer omgedoopt in General Tom Pouce. Op 10 februari 1863 trouwde hij Mercy Lavinia Warren Bumpus. Ook klein en ook in het circus van Barnum. Veel succes had de generaal in zijn rol als Napoleon. Ook klein, maar zo klein? Daar dacht de keizer in zijn goede tijd ongetwijfeld anders over.

Overigens hadden we hier zelf ook zo’n showdwerg: de Fries Jan Hannema die in 1839 werd geboren en vanaf 1845 optrad onder de naam: Admiraal Tom Pouce (in de rol van admiraal Tromp). Waar een klein land groot in kan zijn! Men vermoedt dat een Amsterdamse banketbakker in diezelfde periode bedacht heeft dat hij het gebakje met de naam tompouce een leuke push kon geven. Daarbij moeten we wel aantekenen dat het gebakje zeker geen Hollandse uitvinding is. In het licht van het voorgaande is het misschien aardig om te weten dat het lekkers in het buitenland, onder meer in Rusland, een napoleon wordt genoemd…

 

PS

"This is a truly exceptional work. In an almost gripping tour de force.” Ik hoop dat er ooit nog iemand iets dergelijks over mijn werk zal schrijven. Wie weet zelfs wel op deze site. Maar vooralsnog betreft het een van de vele lovende recensies van het boek van William P. Byers.

En Tom Poes dankt zijn naam aan Phiny Dick. Tijdens een bezoek aan de banketbakker viel haar oog op een tompouce. Zij stootte haar man Marten Toonder aan en zei: “Is Tom Poes geen goeie naam voor die strip waar je mee bezig bent?” Een computer had het kunnen bedenken. Had. Want waarom zou hij/zij/het?

Reacties

18-07-2017 17:22
Dag Daan,
Ik ken de verhalen over de singulariteit. Kurzweil heeft er een goeie boterham aan verdiend. Overigens een interessante toekomstdenker. Maar waar het om gaat is dat de computer algaritmes nodig heeft om 'denkprocessen' af te wikkelen. En daarin overtreft hij de mens verre door zijn snelheid en zijn geheugencapaciteit. De vooruitgang in ons kennen zit slechts te dele in deze algoritmische aanpak. De creatieve doorbraken van de mens doen zich voor op het moment dat het algoritme tegen een grens aanloopt. De algebra uitbreiden met complexe getallen is zo'n creatieve sprong. Omgaan met dualiteit in de quantummechanica of met het loslaten van een absolute tijd in de relativiteitstheorie zijn ook van die 'spronggedachten'. Bijna invallen uit andere domeinen en zeker niet het resultaat van een computer die stap voor stap volgens vaste regels en begin/ randvoorwaarden op zijn doel afgaat. Het gaat pas echt mis als mensen het verschil niet meer zien, of willen zien, tussen de mens en de intelligente automaat. Overigens zijn we ook heel goed in het creëren van menselijke breinen. Vele miljoenen per dag. En daar draait de hele natuur en bijna de hele cultuur om.
18-07-2017 11:39
Dat een computer geen ongebaande paden kan bewandelen doet me denken aan een filmpje over AlphaGo dat ik dit weekend zag (AlphaGo is de computer die pas geleden voor het eerst beter Go speelde dan de sterkste mens)

In Go leer je van begins af aan dat je geen steen direct naast een zwakke steen van de tegenstander moet zetten. Tot grote schok van de gehele Go-wereld is dat precies wat AlphaGo deed en het bleek nog een hele sterke zet te zijn ook. Het zijn wel degelijk ongebaande paden die deze computer bewandelt, dat is echt niet iets exclusief menselijks (ook al willen wij creatievelingen daar niet aan)

Ik zag laatst een voorspelling over hoe lang het nog duurt voordat de laatste banen zijn vervangen door AI. De laatsten die vervangen worden, over 48 jaar of zo, zijn de hartchirurgen (geloof ik, kan het artikel even niet vinden).

Maar de één-na laatsten zijn: roman-schrijvers. Circa over 43 jaar.

We kunnen dus nog even blijven schrijven met z'n allen. :)
16-07-2017 22:05
Beste Espunt,

Met je toelichting begrijp ik je idee beter; en het is een fantastisch idee. Is er een manier waarop je mij als lezer hierin mee kunt nemen? Dat ik het beter kan plaatsen? Ik ben lang niet zo bekend met Breyers werk als jij bent. Bijvoorbeeld door de tompouce-alinea of muziek-alinea aan een uitspraak van Breyers te koppelen of een alinea ermee af te sluiten?

Zoals Tom ook zegt, bespreek je een hoop. Er zijn een hoop 'karakters' in je verhaal aanwezig. Heb je die allemaal nodig voor het punt dat je wilt maken? Altijd goed om over na te denken. Houd je scherp!

Fijn dat jullie zo lief zijn voor nieuwkomers, zoals ik, overigens. Ik hoop iedereen opbouwende kritiek te kunnen geven.

Tot het volgende verhaal

16-07-2017 19:16
Dag Tom,
Ja, klasse dat Lucia helemaal meedoet. Wij werden wel erg voorspelbaar. Nieuwe, vrije geluiden hebben we nodig. Nieuwe schutters die ons net boven het hart weten te treffen.
Bedankt voor je kleurrijke reactie.
16-07-2017 11:57
Dag Lucia,
Wat leuk weer eens een nieuw geluid op deze site. Jouw reactie spreekt me zeker aan. Punt is dat dit een tweeslachtig stukje tekst is en dat was eigenlijk ook de bedoeling: een soort eerbewijs aan Byers en zijn wiskunde: paradoxen of ongerijmdheden oppakken om er een nieuwe werkelijkheid mee te creëren. Die elementen waren in mijn geval, en dat moet je geloven, Byers betoog, de muziek waar Napoleon in doorklonk en de tompouce die op een zeker moment binnenkwam. Dat heb ik aan elkaar proberen te knopen (met een belangrijke rol voor het toeval) om te suggereren dat een dergelijke actie niet zo snel uit de koker van een computeralgoritme zal komen.
Het gebak als metafoor voor de beperkingen van de robot/computer, als hoop voor de mensheid, zo wordt het kleine misschien toch groot.
Dankjewel voor je reactie en weet dat ik terugkom na het lezen van jouw bijdragen.
16-07-2017 11:49
Beste Gerard,
In al je trouw ben je een held. Voor mij.
Dankjewel voor je reactie
16-07-2017 08:08
Hoi Espunt,

Wat zitten er een mooie zinnen in je stuk! Het verschil tussen schijten en schrijven is niet groot, haha, lekker hoor! Maar stiekem ontkracht je er wel een beetje het schrijven mee, want kan een computer ook geen zinnen uitschijten? Afijn.

'Het grote klein, het kleine groot.' vind ik ook erg mooi. Fijn ook dat je Byers aanhaalt, tot daar dacht ik een sterk essay te lezen over de vraag of computers kunnen schrijven. Ik denk zelf dat computers wel een basisverhaal kunnen schrijven. Van plot, spanningsboog en karakterontwikkeling vallen vast algoritmes te maken.

Maar je dwaalde af naar gebak. Ik hoopte dat je je verhaal misschien rond zou maken door de tompouce te koppelen aan computers. Dat kun je namelijk doen, zo heeft het gebak in je verhaal meer betekenis. De vraag is aan jou: wat wil je zelf ;) ? Waar wil je dat je verhaal over gaat: computers en schrijven of gebak?

Groetjes,
Lucia
14-07-2017 21:52
Plus punt na huis.
14-07-2017 21:51
Zie vlaggetje. Verder commentaar overbodig, want je wekelijkse bijdrage staat weer als een huis
Deze site wordt mede mogelijk gemaakt door
Volg ons via