Ik blijf taai zo lang ik leer (column)

Zelf ben ik nooit student geweest, althans geen universitaire student. Toch had ik midden zestiger jaren en later voldoende vrienden met academische plannen. In de loop van de jaren zag ik sommige van die vrienden verdwijnen, wegglippen onder de prestatiedruk. Soms zag ik goede gymnasiumleerlingen bekommerde academici worden. Een kwam met briljante cijfers van het gymnasium en ging rechtstreeks in het expeditiebedrijf van zijn vader werken. Wij verklaarden hem collectief voor gek. Drie jaar later, op zijn vijfentwintigste, leidde hij het bedrijf samen met zijn vader. Op zijn dertigste was hij stinkend rijk.
‘Alles wat je nu leert, is voor later meegenomen,’ was de ietwat filosofische stelling van mijn leraar boekhouden. Ik kon goed met de man overweg, al was ik erg slecht in boekhouden. Mijn eindcijfer in dat vak was abominabel, toch haalde ik nipt mijn diploma. Vervolgens moest ik in militaire dienst. Degenen die studeerden keken mij met enige deernis na. Na ruim anderhalf jaar wapenrok keerde ik terug. Van de studerende vrienden waren de meeste nog met hun studie bezig. Een verdween in een psychiatrische inrichting, zijn vaste verblijfplaats voor de volgende vijftien jaar. Twee overleden bij een auto-ongeval. Enige studeerden op kosten van ouders, de meeste via studiebeursregeling. Die laatste hadden bijbaantjes en deden seizoenwerk. De ouders daarvan pasten bij zoveel ze konden. Bij het afstuderen waren alle ouders en alle studenten even trots en even opgelucht. De prestatie een zware jarenlange studie te voltooien was voor elk van de studenten gelijk, alleen stapten een aantal van hen het leven in met een forse studieschuld. Daarna trouwden ze, werden ouders van kinderen, scheidden, kregen ziektes, verongelukten of kregen klachten van diverse aard. De meeste leverden jarenlang een wezenlijke bijdrage aan de maatschappij. Net zo wezenlijk als die van elke arbeider trouwens.
‘Wanneer de laboratoriumruimte voor vernieuwend wetenschappelijk onderzoek niet gebouwd kan worden, heeft dat onderzoek niet plaats,’ zo vertelde de leraar metselen mij, toen ik een avondcursus metselen volgde. Daar kan ik alleen nog aan toevoegen: zolang ieder vanuit zijn bekwaamheid bijdragen voor iedereen levert, blijft er sprake van samenleving.